Gaziantep denince akla ilk gelen fıstık ve baklavadır. Ama şehrin güneydoğusundaki Islahiye ve Nurdağı ilçelerinde köklü bir bağcılık geleneği yaşıyor — ve bu geleneğin ürünleri, turizm paketlerine henüz pek girmemiş olsa da yerel ekonomide ciddi bir yer tutuyor.
Gaziantep Bağcılığının Coğrafyası
Türkiye’nin bağ alanları genellikle Ege ve Trakya ile özdeşleştirilir. Oysa Gaziantep’in Islahiye ve Nurdağı ilçeleri, Akdeniz iklimine yakın konumlarıyla yılda ortalama 2.800 saatlik güneş ışığı alıyor. Bölgede yetiştirilen başlıca üzüm çeşitleri arasında Halep karası (yöresel adıyla “kara üzüm”) ve Razakı öne çıkıyor. Gaziantep Tarım İl Müdürlüğü’nün 2025 verilerine göre ildeki bağ alanı yaklaşık 3.200 hektar — bu rakam 2015’teki 4.700 hektarın belirgin biçimde altında. Gençlerin tarımdan kopuşu ve su kaynaklarının azalması iki temel baskı unsuru.
Pekmez: Şekerden Önce Gaziantep’in Tatlısı
Pekmez, üzüm suyunun belirli kil toprakları (“pekmez toprağı” veya beyaz toprak) eklenerek kaynatılmasıyla elde edilen doğal tatlandırıcı. Bu kil, asitliği nötralize ederek rengi açık tutar. Gaziantep pekmezinin ayırt edici özelliği kıvamıdır: İzmir veya Denizli pekmezinden daha koyu ve yoğun. 1 kilogram pekmez için ortalama 7–8 kilogram üzüm gerekiyor. Bir dekar bağdan yaklaşık 300–500 kilogram üzüm elde ediliyor; bu da dekar başına 40–70 kilogram pekmez potansiyeli demek.
Pekmez Ekonomisinin Rakamsal Tablosu
Islahiye’deki küçük ölçekli üreticilerin 2025 sezonunda açıkladığı ortalama satış fiyatı kilogram başına 180–240 TL. Sanayi tipi üretim bu fiyatı 90–120 TL’ye kadar düşürebiliyor. Yerel pazarda satılan el yapımı pekmez ise coğrafi işaret değeri taşıdığında 300 TL’nin üzerine çıkabiliyor. Ancak coğrafi işaret başvurusu henüz tamamlanmamış: Gaziantep Ticaret Borsası 2024’te süreci başlatmış olsa da Türk Patent ve Marka Kurumu onayı bekleniyor.
Bastık ve Çeme: Pekmezin Dönüşümleri
- Bastık (köme): Pekmezin ceviz, fıstık veya dut içine dökülmesiyle hazırlanan kış yiyeceği. Kolay bozulmaz yapısı sayesinde geleneksel olarak soğuk aylarda tüketilir. Bugün Gaziantep’te küçük ölçekli 12–15 işletme bastık üretiyor; yıllık üretim tahmini 80–100 ton.
- Çeme: Üzümün kurutulup sıkıştırılmasıyla elde edilen kompakt şeker alternatifi. Spor ve outdoor pazarına yönelik paketlemesiyle yeni nesil pazarlama denemeleri başladı.
- Üzüm sirkesi: Bölgede küçük atölyelerde üretilen doğal sirke, gastronomi turizminin ilgi göstermesiyle talep gören ürünler arasına girdi.
Gastronomi Turizmi ve Bağcılık: Henüz Birleşmeyen İki Güç
Napa Valley veya Bordeaux modelinde, yani bağ gezisi + tatma deneyimi + butik otel kombinasyonunda Gaziantep bağcılığı henüz değerlendirilmedi. Islahiye’de bir aile işletmesi 2024 yılında bağ ziyareti + pekmez yapımı deneyimi sunan küçük ölçekli bir eko-turizm programı başlattı. İlk sezon 200 ziyaretçi ağırladı — bu skromut bir başlangıç ama bölgenin turizmle bütünleşme potansiyelini gösteriyor.
Üretici Yaşlandıkça Geleceğe Kimler Taşıyacak?
Bölgedeki pekmez üreticilerinin ortalama yaşı 58. Islahiye Tarımsal Kalkınma Kooperatifi’nin 2023 anketine göre üreticilerin %71’inin çocukları tarım dışında çalışıyor. Bu demografik baskı, geleneksel ürünlerin geleceğini tehdit ediyor. Çözüm önerileri arasında KOSGEB destekli genç üretici teşvikleri ve Gaziantep Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nin bağcılık eğitim programları öne çıkıyor. Ancak somut adım sayısı henüz yetersiz.
Pekmezin Yeniden Keşfi: Bir Fırsat Penceresi
2025–2026 döneminde “temiz etiket” gıda talebi artışı, pekmez gibi tek madde içeren doğal tatlandırıcılara ilgiyi canlandırdı. Büyük marketler raflarında artıstinal pekmeze yer açıyor — ancak o raflara giren ürünlerin büyük çoğunluğu endüstriyel üretim. Islahiye ve Nurdağı’nın geleneksel usul pekmezi, coğrafi işaret belgesi alırsa hem yurt içi gastronomi turizminde hem ihracatta konumlanabilir. Bu pencere küçük ve kısa süreli — değerlendirmek için 2–3 yıl var.